Şah Hatayi ( Şah İsmail)

Konu, 'Ozanlarımız' kısmında devran tarafından paylaşıldı.

  1. devran

    devran Yönetici

    (1487- 1524) İran'da Safevi soyundan gelen bir Türk. Erdebil'de doğdu. Ana tarafından Uzun Hasan'ın torunu Bilki Aka'nın oğludur. Babası Haydar'ın ölümünden (1488) sonra dayısı tarafından iki kardeşiyle birlikte düşmanlarından kaçırılarak Şiraz'a gönderildi. Şiraz valisinin, üç kardeşi bir süre hapsettiği söylenir. Akkoyunlu hükümdarı Sultan Yakup'un ölümü üzerine oğlu Rüstem saltanat mücadelesinde onlardan yararlanmak amacıyla üç kardeşi hapisten kurtarır, Şah İsmail'in ağabeyi Sultan Ali, katıldığı iki savaşı da kazanarak Tebriz'e döndüğünde parlak bir törenle karşılanır. Ama üç kardeşin halk üzerinde manevi etkisi, Sultan Ali'nin kazandığı zaferler Rüstem Bey'i korkutur, onları ortadan kaldırmanın yollarını ararken durumu sezen Sultan Ali kardeşleriyle birlikte Erdebil'e kaçar. Sultan Ali yolda kendilerini izleyen Rüstem Bey'in askerleri tarafından öldürülür. Ama iki kardeşini yedi müridiyle Erdebil'e göndermeyi başarır. Şah İsmail ve kardeşi İbrahim burada müritlerince korunur. Sürekli izlendikleri için bir süre sonra Bağru dağına, oradan da Gilan, Gaskar, Reşt ve Lahican'a kaçırılırlar. Lahican'da Kar Kaya'nın evinde saklanan Şah İsmail ilk öğrenimini özel bir öğretmenden gördü. Babasının müritleri dört bir yandan onu görmeye geliyorlardı. Yakalanamadığını gören Rüstem Bey, Lacihan üzerine yürümeye hazırlanırken öldürülünce (1497), Şah İsmail harekete geçer. Müritlerini toplayıp Hazer kıyılarındaki Aravan'a (1500), oradan Erdebil'e gelir. Kendisine katılan Türk oymaklarıyla birlikte yeterince kuvvet topladığını görünce ilk olarak babasının ve Şiilere yapılan eziyetlerin öcünü alma yolunu tutar. Tebriz'e gelip taç giydiğinde (1502), babasının öcünü almış, Baku'yü zaptetmiş, Nehcivan'da Elvend Bey'i yenmiştir. Şah İsmail'in bundan sonraki yaşamı Şiiliği yaymak, Safevi devletinin sınırlarını genişletmek için yaptığı savaşlarda geçer. Devletin sınırları genişleyip Şiilik Anadolu'ya doğru hızla yayılınca Osmanlı'larla çatışır. Sonunda Çaldıran'da Yavuz'a yenilir (1514) ve kaçar. Bu yenilgiden sonra Tebriz'e döndüyse de eski gücünü yitirdiği gibi uğradığı ruhsal çöküntüyle de kendisini şaraba verir. Oğlu Tahmasb'ı yerine atabey olarak bırakır, her yılını ayrı bir kentte geçirerek yaşamını tamamlar. Azerbaycan'da iken ölür. Cenazesi Erdebil'e götürülür.

    Şah İsmail, Hatayi mahlasıyla şiirler yazdı. Sanatçı kişiliği çok zor koşullar altında geçen çocukluğu sırasında oluştu. Aruz ve heceyle yazdığı şiirler Azerbaycan edebiyatının Nesimi ve Fuzuli arasındaki döneminin en güçlü temsilcisi olduğunu kanıtlar. Özellikle heceyle yazdığı şiirler Anadolu'da gelişen tekke edebiyatını büyük ölçüde etkiler. Alevi -Bektaşi edebiyatının en güzel örneklerini sunar. Sadettin Nüzhet, şiirlerini dörde ayırıyor:
    a) Tasavvufi düşüncelerini içerenler,
    b) Aleviliği dile getirenler,
    c) Hurufiliğin ilkelerini yansıtanlar,
    d) Aşıkane olanlar.
    Aruzla yazdığı şiirlerinin ise daha çok tasavvufi olduğu görülür. Bu şiirlerinde kullandığı dil klasik şiirin dilidir.

    Hece ölçüsüyle koşma ve semai biçiminde yazdığı nefesler ise Yunus'un izlerini taşır. Ama Hatayi'nin kendine özgü şiir yolu oluşturduğu da belirtilmelidir. Hece ve aruzla yazdığı şiirlerini kapsayan Divan'ı basıldı (Sadettin Nüzhet Ergun, Hatayi divanı, 1956; bütün nüshaları karşılaştırılarak yapılan basımı için bkz. Aziz Aka Mehmedof, Şah İsmail Hatayi Eserleri 1, Bakü 1966). Ayrıca Dehname adlı Ali'yi öven bir mesnevisi (Baku 1946) ile yine mesnevi biçiminde yazılmış bir Nasihatnamesi vardır. Değerli araştırmacı Nejat Birdoğan Alevilerin Hükümdarı Şah İsmail Hatayi adlı yapıtında bu büyük ozanın yaşam öyküsünü, Osmanlı ve Safevi yanlarından topladığı şiirlerini daha geniş ve gerçekçi biçimde vermiştir.


    KİŞİLİĞİ
    Yaşamına can korkusu ile başladı. Daha altı yaşında iken dedesinin müritlerince kaçırılmasaydı öldürülecekti. Gilyan'da altı yıl gizlilik içinde yaşadı. On iki yaşında Ercuvan'da Taliş Mehmed Bey'in elinden zor kurtuldu. Bu yaşında yandaşlarına kalelerin nasıl alınacağını öğretiyordu. Ele geçmeden yandaş toplayabilmek için binlerce kilometre yol yapıyor, ayrı ayrı iklimlere, huyunu suyunu bilmediği topluluklar arasına giriyor, karşılaştığı herkesi inandırıp yanına alıyordu. Anadolu'dan binlerce, on binlerce kişi yalınayak bu genç adam için yollara düşüyordu. Bu yollara düşmede eski Türk inancının etkisi ve inancı olduğu kadar çocuk Şah'ın kişiliği de etkin rol oynuyordu. Osmanlı'da aradığını bulamayan Anadolu halkı, özellikle Erzincan, Sivas, Karaman Türkmenleri Şah'a doğru yola çıktılar. Bu gidiş yıllarca sürünce Yavuz'a verilen bir dilekçede "İşte bir zaman geldi ki Rum ülkesinin halkının çoğu Erdebil olup kafir oldu." denilecektir.

    Hoca Sadeddin, bu göçü ''Ol taifenin kalanı dahi terk-i diyar etmek istediler. Ölüsü, dirisine yüklenip cümlesi çıkup gitmek istediler.'' diye anlatır. Kuşkusuz bu gidişi, Anadolu'da kimsesiz kalan Türk'ün orada önem ve güven kazanma isteğine bağlayanlar da vardır. ''Ömründe ve diyarında kendüye adem dinmeyen bikarlar tuman (tümen) beyleri olup hadden ziyade itibar buldular. İşiten çıktı gitti. Yerinden ayrılup yurdunu terk idüp çiftin çubuğun dağıttı.'' Osmanlı ve Dulkadrlı önlemleri bu yürüyüşü durduramıyordu. Hac yerine Erdebil ziyaretini yeğleyenler, ''Biz diriye varırız, ölüye değil." diyorlardı. Bu bilgiyi Aşık Paşazade, bir söylenti olarak aktarıyor.

    Kuşkusuz bu oluk oluk akışın sonunda karşılaşılan kişi öyle sıradan biri değildir. Bir kez, kesinlikle çok iyi bir eğitim ve öğrenim görmüştür. Bu eğitim kavramında daha on iki yaşında iken değme babayiğitlerin katlanamayacağı bir gövde dayanıklılığı bulunmak tadır. Bu yaşta en kanlı boğuşmaların içine girip çıkmıştır. İyi bir dövüşçü ve avcıdır. 1500 yılında Tercan-Sarıkayasında bir mağarada yaşayan ve insanlara saldıran bir ayıyı okla vurup öldürecek kadar bilekli ve yüreklidir. O kış Erdebil yöresinde kuşların donup düştüğü havalarda adamlarına kardan kale yaptırıp kuşatıyor ve onları oyalıyordu.


    SANATI
    Şirvanlı Melikü'ş Şüera Habibi'nin öncülük ettiği Türkçe edebiyatın bir çok uğraşanları devletçe korunma altına alınmıştır. Şah İsmail'in kendisinin hece ve aruz ozanı olması ününü artırmış, bilime saygısı da duyulunca kimi bilginler Erdebil'e gelmiş, kimisini de kendisi getirtmiştir. O dönem kaynaklarında Şah İsmail'i sıradan bir hükümdar olmaktan çok, eski Hurremi'liğin, Babeki'liğin sürücüsü ve Turan düşüncesinin yeni temsilcisi olarak düşünmek mümkün. Bunun için Yavuz Selim, Şah İsmail'e "Afrasiyab -1 Ahd" diyecektir. İsmail'e olan sevgi ve sığınma yürüyüşlerine böylece sanat adamları da katıldı. Sultan Hüseyin Baykara'nın (rn. 1447 -1505) oğullarına hile ile ağır yenilgiler vuran Özbek hanı Şeybani'yi 1510'da ortadan kaldıran İsmail'e bu tarihte ilk sığınmalar oluyor. İsmail, bu sanatçıları saygı ile karşılayıp seçkin görevlere atıyor. Bu sanatçıların başında Kemaleddin Behzad (1455 -1535) vardır.

    Bu dönemin tarihçilerinden Hvodemir'in anlattığına göre "Üstad Behzad, dönemin en olgun nakkaşlarının ustasıdır. Bir süre, doğruluk örneği Emirin (Hüseyin Baykara'nın) yanında eşsiz işlerle uğraşırken şimdi yüce mertebeli Sahib Kıranın (Şah İsmail'in) yanındadır." Hvodemir, bu kitabını H. 904'te (rn. 1498) Ali Şir Nevai adına yazmaya başlamış, H. 905'te (rn. 1499) bitirmiştir. Böylelikle Kemaleddin Behzad'ın Şah İsmail'e sığınışı daha önceki yıllara geçiyor. Bu kitaba göre Nakkaş Ağa Mirek, Hüseyin Baykara yanında iken Kemaleddin Behzad, Şah İsmail'in yanındadır. Belki de Hüseyin Baykara, döneminin geleneğine u***** Şah İsmail'e bir çok sanatçıyla birlikte Behzad'ı armağan etmiştir. Behzad, özel bir fermanla 1521'de nakkaşhaneye müdür ve sahib-i ihtiyar (yetkili) atandı. O güne değin dağınık olan Safevi nakşına artık bir biçim vermişti. Ağa Mirek, Muhammed Tebrizli, Hace Abdül Aziz, Muzaffer Ali Muhammed vb. bu okulun öbür öğretmenleri idi. Bu dönemde arta kalan kimi saray süslemelerinin yanı sıra son yıllarda bulunan "Cihan Ara-yı Şah İsmail Safevi" kitabındaki yirmi kadar minyatür de dönemine ışık tutması bakımından oldukça değerlidir.


    ESERLERİ
    Şah İsmail her şeyden önce bir şiir adamıdır, bir gönül adamıdır. Dönemindeki şiir türlerinin tümünü denemiştir.

    Ey Hatai zikr-i fikrin eyledin eş'are sarf
    Tuttu irfan defterini ehl-i divan şimdiden

    dediğine göre irfanının ululuğu dünyayı çok erken tutmuş. Mesnevi de olsun divan şiirlerinde olsun dönemin din ve edebiyat bilgilerine iyice egemen olduğu bir gerçek. Yapıtlarına Farsça ve Arapça eklediğine göre bu dilleri de biliyor. Cavidan-Name'den söz ettiğine göre Fazlullah'ı ve Hurufi'liği biliyor. Kur'an ayetlerine kafiyeli dizeler yazıyor. Ayetleri açıklıyor. Ebced'i biliyor. Özetle şiir bilgilerinde oldukça güçlü. Dehname mesnevisini 19 yaşında yazmıştır. Halk şiiri türlerini biliyor ve ustalıklı kullanıyordu.
    Hatai'nin aruzla yazdığı şiirlerini çıraklık ve ustalık dönemlerine ayırmak olası. Çaldıran vuruşmasından sonra bu büyük adamın duygularında geniş ölçüde değişmeler olmuş. O, gururlu ve kendini yenilmez sanan egemenin yerini daha durgun, yenilmiş ve gururu kırılmış bir adam aldı. Şiirleri de bu duygulara paralel olarak değişti. Böylelikle duygu yönü ağır basan şiirlerinde bir güçlenme görüldü.

    Diyarı aşka sultanam dila men de zamanılda
    Vezirimdir gam u gussa oturmuş iki yanımda
    Men ol şahbaz-ı kühsarem başeğmem gülle-i Kare
    Nice anka kimi yavru uçurdum aşiyanımda

    gazelinde en içli divan ozanının gücü görülür. Hatai, elbette bir Fuzuli değil. Şiir anlayışı değişik. Hatai'nin şiirlerinde düşüncelerini şiir diliyle yaymak isteyen bir Şah'ın çabalaması var. Şah için şiir bir araçtır. Hatai'nin iki katı yaşayan ulu ozan Fuzuli'de şiirin amaç olduğu açıktır. Hatai bir yandan boğuşurken bir yandan yeni bir devlet kuruyordu. Buna karşın kimi şiirlerinde kendisini güçlü görür:

    Çün tecella nurını görmek temenna eylerem,
    Şimdi Mansur'am meni bir dara göndermek gerek

    beyti herhalde benzerlerinin önünde yer alacak güçte.
    Şiirdeki gücü asıl hece ile söylediği deyişlerdedir. Bunlar, yüzyıllardır onun inancından olsun olmasın Türk halkının dil-ezberi olmuştur. Kimi törenlerde semahların, cüş havalarının, düvaz imamların hep bu deyişlerden seçildiğini herkes bilir.

    Türkiye'de hakkında ilk kez Rahmetli Sadeddin Nüzhet Ergun ciddi bir kitap yazar. Kitapta hece ile şiirlerinin yanı sıra, Nasihatname mesnevisinin tümü, ikinci bir mesnevi ve ''Dehname'' den kimi kısa bölümler alınır. Rahmetli Sadeddin Nüzhet kuşku yok ki alanının en yetkilisi. Kitabın sunuş yazısındaki incelemesi son derece değerli. Konuyu ve bu alandaki çalışmaları iyi incelemiş. Azerbaycan yayınlarının temelini Leningrad ve Taşkent nüshaları oluşturuyor. Düzenleyenler, Paris ve Londra nüshalarını da gözden geçirmişler.

    Hatayimdir Şah Hatai
    Amma adım Ömer dunır.

    Demek ki ''Şah Hatai'' veya yalnız ''Hatai'' adını kullanan başka başka ozanlar var. İlginçtir ki bunlardan birinin adı da Ömer. Kimi deyişler değişik yerlerde eksik dörtlüklerle yayınlanıyor. Azerbaycan ve Erdebil nüshaları tapşırmayı ''Hatai'', Napoli nüshası ile Sadeddin Nüzhet yayını ise ''Hatayi'' olarak alıyor.

    Geldi Cebrail çağırdı ya Muhammed Mustafa

    dizesiyle başlayan şiir Alevi cemlerinde çok söylenen ''Mihraçlama'' dır. Türkiye'de ise ilk kez Sefer Aytekin'in 1958'de yayınladığı Buyruk kitabında yer almış. Buyruk'un Şeyh Safi'ye ait olmadığının kesin kanıtı da kendisinden çok sonra yaşayan torununun bu şiirinin o yapıtta yer alması. Dehname'nin yalnız Leningrad müzesinde aslı vardır. Bu şiir Şah İsmail'in 19 yaşında yazdığı bir aşk öyküsü. 1532 ikiliden oluşmuş. Bölüm başlıkları Farsça verilmiş. Altlarında Azeri ağzıyla çevirileri var. Bu çeviriler Şah İsmail'in değil.
    Son bölümde,

    Hicrinde üç zid ü nun geçti
    Sin'din dahi bir füzun geçti

    dediğine göre ebcetle bu açıklama h. 911'i (m. 1506) gösteriyor.


    Eserleri

    Muhammed Ali'nin Aldım Elini
    Hak Deyip Tuttuğum Elden Ayrılmam
    On İki İmamın Tuttum Yolunu
    Hak Deyip Tuttuğum Yoldan Ayrılmam

    Mürşidin Nefesi Hak Nefesidir
    Mürşid Sözün Tutmayanlar Asidir
    Mürşidin Rızası Hak Rızasıdır
    Hak Deyip Tuttuğum Yoldan Ayrılmam

    Mürşidin Gittiği Veli Yoludur
    Gitme Dediğine Gitmemelidir
    Zahir Batın Muhammed Ve Ali'dir
    [FONT=Verdana]Hak Deyip Tuttuğum Yoldan Ayrılmam

    [FONT=Verdana]Hak Erenler Bir Araya Derilse
    [FONT=Verdana]Cümle Aşıklara Nasip Verilse
    [FONT=Verdana]Aşikare Hak Gözüyle Görülse
    [FONT=Verdana]Hak Deyip Tuttuğum Yoldan Ayrılmam

    [FONT=Verdana]Şah Hatayi'm Hak Bil Tuttuğum Eli
    [FONT=Verdana]Zahirde Batında Hak Gördü Seni
    [FONT=Verdana]Gerçek Erenlerden Aldım Haberi
    [FONT=Verdana]Hak Deyip Tuttuğum Yoldan Ayrılmam



    [FONT=Verdana]2
    [FONT=Verdana]Muhammed Ali'yi Candan Sevenler
    [FONT=Verdana]Yorulup Yollarda Kalmaz İnşallah
    [FONT=Verdana]İmam Hasan'ın Yüzün Görenler
    [FONT=Verdana]Hüseyin'den Mahrum Olmaz İnşallah

    [FONT=Verdana]İmam Zeynel'den Bir Dolu İçtim
    [FONT=Verdana]İmam Bakır'da Kaynayıp Coştum
    [FONT=Verdana]İmam Cafer'e Vardım Ulaştım
    [FONT=Verdana]Bundan Özge Yola Sapmaz İnşallah

    [FONT=Verdana]İmam Musa'dan Gelen Erenler
    [FONT=Verdana]Can Baş Feda Edip Cemler Görenler
    [FONT=Verdana]İmam Rıza'ya Zehir Verenler
    [FONT=Verdana]Divanda Şefaat Bulmaz İnşallah

    [FONT=Verdana]Bir Gün Olur Okuturlar Defteri
    [FONT=Verdana]Şah Oğlunun Belindedir Teberi
    [FONT=Verdana]Uyanırsa Taki Naki Askeri
    [FONT=Verdana]Açılan Gülümüz Solmaz İnşallah

    [FONT=Verdana]Hatayi Der Bu İş Bizi Bitire
    [FONT=Verdana]Özünü Kata Gör Ulu Katara
    [FONT=Verdana]Mehdi Şevki Bu Cihanı Tutar A
    [FONT=Verdana]Şah Oğluna Sitem Olmaz İnşallah



    [FONT=Verdana]3
    [FONT=Verdana]Serime Bir Sevda Geldi
    [FONT=Verdana]Muhammed Ali'den Beri
    [FONT=Verdana]Yandı Vücudum Kül Oldu
    [FONT=Verdana]Ta Kalubeli'den Beri

    [FONT=Verdana]Ali'nin Fatma Kanber'i
    [FONT=Verdana]Hırka Tutunur Önleri
    [FONT=Verdana]Severim On İk'imam'ları
    [FONT=Verdana]Atası Pirimden Beri

    [FONT=Verdana]Hasan'la Hüseyin'i Sevdim
    [FONT=Verdana]İkrarım Onlara Verdim
    [FONT=Verdana]Kafirleri Bütün Kırdım
    [FONT=Verdana]Halil-Ür-Rahman'dan Beri

    [FONT=Verdana]Zeynelabidin Yolları
    [FONT=Verdana]Açılır Gonca Gülleri
    [FONT=Verdana]Bakır İmamlar Serveri
    [FONT=Verdana]Severim Soyundan Beri

    [FONT=Verdana]Muhammed Dünyaya Geldi
    [FONT=Verdana]Şu Alem Nur İle Doldu
    [FONT=Verdana]Hacem İmam Cafer Oldu
    [FONT=Verdana]Okuram Kur'an'dan Beri

    [FONT=Verdana]Musahibim Musa Kazım
    [FONT=Verdana]Rıza'ya Bağlıdır Özüm
    [FONT=Verdana]Kolumda Şahinim Bazım
    [FONT=Verdana]Beslerim Zamandan Beri

    [FONT=Verdana]Taki'den Etek Tutmuşam
    [FONT=Verdana]Naki Sırrına Yetmişem
    [FONT=Verdana]Askeri'den Mey İçmişem
    [FONT=Verdana]Sarhoşum Zamandan Beri

    [FONT=Verdana]İkrarım Bendi Boşandı
    [FONT=Verdana]İndi Türaba Döşendi
    [FONT=Verdana]Mehdi'den Kılıç Kuşandı
    [FONT=Verdana]Bilirem Zamandan Beri

    [FONT=Verdana]Şah Hatayi'm Hakk'a Yalvar
    [FONT=Verdana]Sevdiğim Ali'dir Server
    [FONT=Verdana]Sorarlarsa Bizi Erler
    [FONT=Verdana]Gelirem Divandan Beri
    4
    [FONT=Verdana]Sufi Mezhebimin Nesin Sorarsın
    [FONT=Verdana]Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz
    [FONT=Verdana]Gözlüye Gizli Yok Ya Sen Ne Dersin
    [FONT=Verdana]Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz

    [FONT=Verdana]Eğnimize Kırmızılar Giyeriz
    [FONT=Verdana]Halimizce Her Manadan Duyarız
    [FONT=Verdana]Katarda İmam Cafer'e Uyarız
    [FONT=Verdana]Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz

    [FONT=Verdana]Her Kimin Ki Çerağını Hak Yakar
    [FONT=Verdana]Mümin Olanları Katara Çeker
    [FONT=Verdana]Aslımız On İki İmama Çıkar
    [FONT=Verdana]Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz

    [FONT=Verdana]Biz Tüccar Değiliz Alıp Satmayız
    [FONT=Verdana]Erkan Gözetiriz Yoldan Sapmayız
    [FONT=Verdana]Gönlümüz Ganidir Kibir Tutmayız
    [FONT=Verdana]Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz

    [FONT=Verdana]Muhammed Ali'dir Kırkların Başı
    [FONT=Verdana]Uralım Yezid'e Laneti Taşı
    [FONT=Verdana]Hünkar Hacı Bektaş Veli'dir Eşi
    [FONT=Verdana]Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz

    [FONT=Verdana]Baharda Açılır Gonca Gülümüz
    [FONT=Verdana]Ol Dergaha Doğru Gider Yolumuz
    [FONT=Verdana]On İki İmam İsmin Okur Dilimiz
    [FONT=Verdana]Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz

    [FONT=Verdana]Şah Hatayi'm Eydür Muhammed Ali
    [FONT=Verdana]Onlardan Öğrendik Erkanı Yolu
    [FONT=Verdana]Ali Muhammed'dir Muhammed Ali
    [FONT=Verdana]Biz Muhammed Ali Diyenlerdeniz



    [FONT=Verdana]5
    [FONT=Verdana]Hü Diyelim Gerçeklerin Demine
    [FONT=Verdana]Gerçeklerin Demi Nurdan Sayılır
    [FONT=Verdana]On İki İmam Katarına Uyanlar
    [FONT=Verdana]Muhammed Ali'ye Yardan Sayılır

    [FONT=Verdana]Üç Gün İmiş Şu Dünyanın Safası
    [FONT=Verdana]Safasından Artık Olur Cefası
    [FONT=Verdana]Gerçek Erenlerin Nutku Nefesi
    [FONT=Verdana]Biri Kırktır Kırkı Birden Sayılır

    [FONT=Verdana]İhlas İle Gelen Bu Yoldan Dönmez
    [FONT=Verdana]Dost Olan Dostuna İkilik Sanmaz
    [FONT=Verdana]Eri Hak Görmeyen Hakk'ı Göremez
    [FONT=Verdana]Gözü Bakar Amma Körden Sayılır

    [FONT=Verdana]Gerçek Aşık Menzilinde Durursa
    [FONT=Verdana]Çerağ Gibi Yanıp Yağı Erirse
    [FONT=Verdana]Eksikliği Kendözünde Bulunursa
    [FONT=Verdana]O Da Erdir Yine Erden Sayılır

    [FONT=Verdana]Şah Hatayi'm Eydür Bağdad'dır Vatan
    [FONT=Verdana]İkilikten Geçip Birliğe Yeten
    [FONT=Verdana]Erenler Yanında Kıyl Ü Kal Tutan
    [FONT=Verdana]Yolu Dikenlidir Hardan Sayılır



    [FONT=Verdana]6
    [FONT=Verdana]Serseri Girme Meydana
    [FONT=Verdana]Aşık, Senden Yol İsterler
    [FONT=Verdana]Kallaş İle Oturmadın
    [FONT=Verdana]İman Ehli Kul İsterler

    [FONT=Verdana]Bu Yola Giren Oturmaz
    [FONT=Verdana]Hak Söze Hile Katılmaz
    [FONT=Verdana]Bunda Hiç Hile Satılmaz
    [FONT=Verdana]Cevherinden Pul İsterler

    [FONT=Verdana]Bir Kılı Bin Pare Eder
    [FONT=Verdana]Bu Yolu İhtiyar Eder
    [FONT=Verdana]Şah'ım Bir Yol Kurmuş Gider
    [FONT=Verdana]Yol İçinde Yol İsterler

    [FONT=Verdana]Şah Hatayi Der Neylersin
    [FONT=Verdana]Her Müşkili Hal Eylersin
    [FONT=Verdana]Ansın Çiçek Derersin
    [FONT=Verdana]Yarın Senden Gül İsterler

    Gönül Ne Gezersin Seyran Yerinde
    Alemde Her Şeyin Var Olmayınca
    Olura Olmaza Dost Deyip Gezme
    Bir Ahdine Bütün Yar Olmayınca

    Yürü Sufi Yürü, Yolundan Azma
    Elin Gıybetine Kuyular Kazma
    Varıp Her Dükkanında Metaın Çözme
    Yanında Mürşidin Var Olmayınca

    Kalktı Havalandı Gönlümün Kuşu
    Kavga, Gıybet Etmek Kötünün İşi
    Üstadın Tanımaz Bunda Her Kişi
    Anın Kim Mürşidi Er Olmayınca

    Varıp Bir Kötüye Sen Olma Nöker
    Çarhına Değer De Dolunu Döker
    Ne Huda'dan Korkar Ne Hicap Çeker
    Bir Kötüde Namus Ar Olmayınca

    Şah Hatayi'm Edem Bu Sırrı Beyan
    Kamil Midir Cahil Sözüne Uyan
    Bir Baştan Ağlamak Ömredir Ziyan
    İki Baştan Muhip Yar Olmayınca



    8
    Kırklar Meydanına Vardım
    Gel Beri Ey Can Dediler
    İzzet İle Selam Verdiler
    Gel İşte Meydan Dediler

    Kırklar Bir Yerde Durdular
    Otur Deyü Yer Verdiler
    Önüme Sofra Serdiler
    El Lokmaya Sun Dediler

    Kırkların Kalbi Durudur
    Gelenin Kalbi Arıdır
    Gelişin Kandan Beridir
    Söyle Sen Kimsin Dediler

    Gir Semaa Bile Oyna
    Silinsin Açılsın Ayna
    Kırk Yıl Kazanda Dur Kayna
    Dahi Çiğ Bu Ten Dediler

    Gördüğünü Gözün İle
    Söyleme Sen Sözün İle
    Andan Sonra Bizim İle
    Olasın Mihman Dediler

    Düşme Dünya Mihnetine
    Talip Ol Hak Hazretine
    Ab-ı Zemzem Şerbetine
    Parmağını Ban Dediler

    Şah Hatayi'm Nedir Halin
    Hakk'a Şükr Et Kaldır Elin
    Gıybetten Kese Gör Dilin
    Her Kula Yeksan Dediler



    9
    Şu Dünyanın Ötesine
    Vardım Diyen Yalan Söyler
    Baştan Başa Safasını
    Sürdüm Diyen Yalan Söyler

    Ark Kazarlar Argın Argın
    Felek Çevirmekte Çarkın
    Bu Dünyada Mal Ve Mülküm
    Vardır Diyen Yalan Söyler

    Kuru Ağaçta Olur Gazel
    Kendi Okur Kendi Yazar
    Ahdi Bütün Hüsnü Güzel
    Vardır Diyen Yalan Söyler

    Şah Hatayi'm Der Varılmaz
    Varılırsa Da Gelinmez
    Rehbersiz Hiç Yol Bulunmaz
    Buldum Diyen Yalan Söyler



    10
    Gele Gönül Hoş Görelim Bu Demi
    Bu Da Böyle Kalmaya Bir Gün Ola
    Kişi Çekmek Gerek Gussayı Gamı
    Hak'tan Gelür Her Ne Gelse Bir Kula

    Er Odur İ'tikad Ede Pirine
    Nazar Ede Evvel Ü Ahırına
    Elbet Yol Kadimdir İlter Yerine
    Sana Kim Neylerse Salagör Yola

    Biz De Biliriz Ki Dostu Kardeşi
    Bulamadım Bir Kara Gün Yoldaşı
    Dost Geçinüb Yüze Gülen Kallaşı
    Bahasıdır Satmak Gerek Bir Pula

    Her Kişi Bir Hayal İle Eğlenür
    Daim Anın Gönlünde Ol Eğlenür
    Böyle Olur Sevdiğim Gah Ağlanur
    Kimi Gördük Kıyamete Dek Güle

    Karun'u Gör Bunadı Ya Buldukça
    İnandı Felek Yüzüne Güldükçe
    Sen İyilik Et Durma Elden Geldikçe
    Dediler Halk Bilmezse Halik Bile

    Gerçek Olan Kişi Dosttan Ayrılmaz
    Değme Kişide Hakikat Bulunmaz
    Sen Seni Satsan Yedirsen Bilinmez
    Bu Zamanda Kimse Yaramaz İle

    Hatayi Dünyanın Ötesi Fani
    Bizden Evvel Bunda Gelenler Kani
    Sanma Daim Şad Yürüye Düşmeni
    Bir Gün Olub Nevbet Ana Da Gele



    11
    Muhammed Ali'nin Aldım Elini
    Hak Deyip Tuttuğum Elden Ayrılmam
    Oniki İmamın Tuttum Yolunu
    Hak Deyip Tuttuğum Yoldan Ayrılmam

    Mürşidin Nefesi Hak Nefesidir
    Mürşid Sözün Tutmayanlar Asidir
    Mürşidin Rızası Hak Rızasıdır
    Hak Deyüb Tuttuğum Yoldan Ayrılmam

    Mürşidin Gittiği Veli Yoludur
    Gitme Dediğine Gitmemelidir
    Zahir, Batın Da Muhammed Ali'dir
    Hak Deyüb Tuttuğum Yoldan Ayrılmam

    Hak Erenler Bir Araya Derilse
    Cümle Aşıklara Nasib Verilse
    Aşikare Hak Göziyle Görülse
    Hak Deyüb Tuttuğum Yoldan Ayrılmam

    Şah Hatayi'm Hak Bil Tuttuğun Eli
    Zahirde Batında Hak Gördü Seni
    Gerçek Erenlerden Aldım Haberi
    Hak Deyüb Tuttuğum Yoldan Ayrılmam



    12
    Hakikat Bir Gizli Sırdır
    Açabilirsen Gel Beri
    Küfr İçinde İman Vardır
    Seçebilirsen Gel Beri

    Açıldı Cennet Kapusu
    La'l Ü Gevherdir Yapusu
    Kıldan İncedir Köprüsü
    Geçebilirsen Gel Beri

    Canımız Melek Canıdır
    Tenimiz Selman Tenidir
    İçtiğim Arslan Kanıdır
    İçebilirsen Gel Beri

    Pirimden Öğüt Almışam
    Üstadımdan Ders Almışam
    Men Kanadım Bağlamışam
    Uçabilirsen Gel Beri

    Men Bağçelerin Gülüyem
    Ayn-I Cem'in Bülbülüyem
    Kırk Kapunun Kilidiyem
    Açabilirsen Gel Beri

    Şah Hatayi'm Eydür Heman
    Dağları Bürüdü Duman
    İşte İncil İşte Kur'an
    Seçebilirsen Gel Beri
    13
    Türbesinin Üstün Nakş Eylemişler
    Gel Dinim İmanım İmamı Hüseyn
    Seni Dört Köşeye Baş Eylemişler
    Gel Dinim İmanım İmamı Hüseyn

    Çağlar Sular Gibi Akasım Gelmez
    Şehrine Girince Çıkasım Gelmez
    Yezid'in Yüzüne Bakasım Gelmez
    Gel Dinim İmanım İmamı Hüseyn

    Senin Aşıkların Yanar Yakılur
    On İki İmam Katarına Katılur
    Bunda Yezid'lere La'net Okunur
    Gel Dinim İmanım İmamı Hüseyn

    Senin Dervişlerin Sema'lar Döner
    Kadir Geceleri Şem'alar Yanar
    Katarımız İmam Ca'fer'e Uyar
    Gel Dinim İmanım İmamı Hüseyn

    İmamı Hüseyn'in Kolları Bağlu
    Muhib Aşıkların Ciğeri Dağlu
    Hazret -İ Ali'nin En Küçük Oğlu
    Gel Dinim İmanım İmamı Hüseyn

    Şah Hatayi'm Eder Erenler Nerde
    Çalısız Kayasız Bir Sahra Yerde
    Kerbela Çölünde Kandilde Nurda
    Gel Dinim İmanım İmamı Hüseyn


    14
    Övmüşde Yaratmış Kendi Nurundan
    Padişah Eylemiş İlin Üstüne
    Cemalini Gördüm Salavat Verdim
    Cığalar Sokunmuş Serin Üstüne

    Vallahi Kur'an'dır Senin Sözlerin
    Yasin'i Şeriftir İki Gözlerin
    İnna Fetehna'lık Güzel Yüzlerin
    Vessaha İnmiştir Halin Üstüne

    Kirpikler Altında Benler Düzüldü
    İkrarından Dönen Hak'tan Üzüldü
    Ak Göğsünde Hüvel-Himmet Yazıldı
    Veş-Şems İnmiştir Dalın Üstüne

    Alnımızda Yazılı Böyle Bir Yazı
    Mümin Müslim Hakk'a Eyler Niyazı
    Besmeleyle Okunur Elham Suresi
    Okudum Da Geldim Yolun Üstüne

    Şah Hatayi'm Eyder Şem'i Çırası
    Errahman'dır İki Kaşın Arası
    Besmeleyle Okunur Elham Suresi
    Okudum Da Geldim Ölün Üstüne



    15
    Bir Güzelin Vücudunun Şehrine
    Bak Nazar Eyle De Hemen Arif Ol
    Dükkanında Dediğin Metaına
    Bak Nazar Eyle De Heman Arif Ol

    Seyr Et Özge Erenlerin Göresin
    Tabib Sarar Yüreğimin Yarasın
    Çerb Eyleme Muhabbetin Çırasın
    Yak Nazar Eyle De Heman Arif Ol

    Hercai Güzele Koşma Başını
    Hercailik Edüb Atar Taşını
    Müşteri Bulursan Çöz Kumaşını
    Sat Nazar Eyle De Heman Arif Ol

    Beş Vakit Farzdır Sünneti De Kaç
    Özünü Tanış Da Müşkilini Seç
    Hakikat Tarlasına Ma'rifetler Saç
    Ek Nazar Eyle De Heman Arif Ol

    Hatayi'm Der Rahm Etmezem Yalana
    Özün Teslim Eder Kendi Gelene
    Ay Ali'dir Gün Muhammed Bilene
    Bak Nazar Eyle De Heman Arif Ol



    16
    Dön Beri Dön Beri Yüzün Göreyim
    Ben Seni Ali'nin Yoluna Saldım
    İkrarı Boynuna Zencir Olası
    Ben Seni Ali'nin Yoluna Saldım

    Yarden Ayrılmışam Bu Gündür Yasım
    İşitsün Avazım Dinlesün Sesim
    Yollar Karim Olsun İkrarın Hasım
    Ben Seni Ali'nin Yoluna Saldım

    Fatma Ana Oturur Muhkem Yurduna
    Yüzün Gören Yanmaz Tamu Od'una
    İmamda Okunan Hutbe Adına
    Ben Seni Ali'nin Yoluna Saldım

    Şah Hatayi'ım Eydür Derdlerim Komam
    Yezidler Çevirmiş Vermiyor Aman
    Yardımcımız Olsun On İki İmam
    Ben Seni Ali'nin Yoluna Saldım



    17
    Gündüz Hayalimde Gece Düşümde
    Ah Senin Dertlerin İmam Hüseyin
    Ün İki Ayların Hem Sabahında
    Dilimde İvirdim İmam Hüseyin

    Hatice, Fatıma Divanda Bile
    Şehriban Geliyor Saç Yola Yola
    Ağladıkça Çeşmim Yaşını Sile
    Mah Yüzüne Dökmüş İmam Hüseyin

    Yarın İller Mahşer Derilinceğiz
    Sorgu Sual Orda Soruluncağız
    Kanlı Mektubumuz Verilinceğiz
    Hesabın Görüyor İmam Hüseyin

    Asası Elinde Sancak Uğrunda
    Gahi Mizan Gahi Sırat Yolunda
    Muhammed'in Sancağının Önünde
    Mazlum Mazlum Gezer İmam Hüseyin

    Şah Hatayi'm Ne Hoş Gördün Yerini
    Kimse Bilmez Evliyanın Sırrını
    Maviye Soyunu Mülcem Oğlunu
    Sürün Şu Dergahtan İmam Hüseyin



    18
    Usul Erkan Bilmez Nadan Elinden
    Usul Ağlar Erkan Ağlar Yol Ağlar
    Bülbülün Figanı Gonca Gülünden
    Bülbül Ağlar Diken Ağlar Gül Ağlar

    Kamil Olanların Bellidir Yeri
    Aşk Yoluna Koydum Can İle Seri
    Hakk'ın Didarını Görelden Beri
    Derya Ağlar Irmak Ağlar Göl Ağlar

    Haçan Cüşa Gelse Akar Bu Seller
    Açılmış Laleler Kırmızı Güller
    Çalkanır Şahanlar Dökülür Teller
    Şahan Ağlar Pençe Ağlar Tel Ağlar

    İyi İle Konuş Olasın İyi
    Felek İyi Bilir Paşayı Beyi
    Bu Çarhın Elinden El Aman Deyi
    Hünkar Ağlar Vezir Ağlar Kul Ağlar

    Şah Hatayi'm Neler Gelir Dilimden
    Hakikat Kuşağın Çözme Belinden
    Nice Özün Bilmez Derviş Elinden
    Hırka Ağlar Tülbent Ağlar Şal Ağlar



    19
    Dünyadan Elin Çek Divane Gönlüm
    Ulaş Bir Üstada Er İle Görüş
    Mürşid Nazarını Yad Ederse Dil
    İkilikten Geçüb Bir İle Görüş

    Er Eteğine Yüz Sürmek Dilersen
    Aslına Zatına Ermek Dilersen
    Hakk'ın Cemalini Görmek Dilersen
    Nur İle Nur Olup Sırr İle Görüş

    Sen Nefsini Öldür Olagör Yeksan
    Varlık Gömleğini Eylegil Üryan
    Yedi İklim Dört Köşede Lamekan
    Erenlerin Sırrı Nur İle Görüş

    Aşık-I Sadıklar Ola Gelmiştir
    Ağlayanlar Bir Gün Güle Gelmiştir
    El Ele El Hakk'a Bula Gelmiştir
    Tanrı Kendi Özün Pir İle Görüş

    Hatayi Biçare Kuldur Şahma
    Hünkar Hacı Bektaş Nazargahına
    Deli Gönül Hak Ol Düş Dergahına

    Mahlası Şah Hatayi'ye ait olan türküler:

    Ezel Bahar Olmayınca

    Ezel bahar olmayınca
    Kırmızı gül bitmezimiş
    Kırmızı gül bitmeyince
    Sefil bülbül ötmezimiş

    Dost bülbüller gelir ötmeye
    Güle sarılıp yatmaya
    Bağıban gülü satmaya
    Gül kadrini bilmezimiş

    Gel ey bağban satma gülü
    Haramdır parası pulu
    Ağlatma sefil bülbülü
    Gözyaşını silmez imiş

    Yılda bir gün ziyan olur
    Dost yoluna talan olur
    Bazı insan hayvan olur
    Hayvan adem olmazimiş

    Şah Hatayım ölmeyince
    Tenim turap olmayınca
    Dost dosttan ayrılmayınca
    Dost kadrini bilmezimiş


    Elâ Gözlü Pirim Geldi

    Elâ Gözlü Pirim Geldi,
    Duyan Gelsin İşte Meydan.
    Dört Kapıyı Kırk Makamı,
    Bilen Gelsin İşte Meydan.

    Hudey,Hudey,Demler Hudey,
    Hudey,Hudey Canlar Hudey.

    Ben Pirimi Hak Bilirem,
    Yoluna Kurban Oluram,
    Dün Doğdum Bugün Ölürem,
    Ölen Gelsin İşte Meydan.

    Hudey,Hudey,Demler Hudey,
    Hudey,Hudey Canlar Hudey.

    Şâh Hatayi Der Sırrını
    Meydana Koymuş Serini,
    Nesimi Gibi Derisin
    Yüzen Gelsin İşte Meydan.

    Hudey,Hudey,Demler Hudey,
    Hudey,Hudey Canlar Hudey


    Benim Pirim

    Benim pirim Şahi Merdan Ali'dir
    Sefiller destini tutan Ali'dir
    Kopardı hayberin kapısın kırdı
    Kaldırıp arşumana atan Ali'dir
    Haydar haydar pirim Ali'dir

    Şah Hatayım Ali'm mansur darında
    Hü deyi cebrail serim yardıran
    Üç yüz yıldan sonra nergiz getiren
    Nergizi selmana sunan Ali'dir
    Haydar haydar pirim Ali'dir
    [/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT][/FONT]
     
    berfine36, MUHAMMEDALİ ve enelhak bunu beğendi.
  2. aden turkan

    aden turkan Aktif Üye

    devran can çok severim şah hatayi deyişlerini, paylaşım için teşekkürler......
     
    berfine36, MUHAMMEDALİ ve devran bunu beğendi.
  3. enelhak

    enelhak Super Moderator

     
    berfine36, devran ve MUHAMMEDALİ bunu beğendi.
  4. devran

    devran Yönetici

     
  5. devran

    devran Yönetici

     

Sayfayı Paylaş